Ten wpis to dowód na to, że włoski jest trudny. Włoskie czasowniki? Nie tylko trzeba wiedzieć, z jakim przyimkiem każdy z nich się łączy, ale też z jakimi różnymi przyimkami mogą się połączyć zmieniając przy tym swoje znaczenie.

Znajdziecie tutaj 8 popularnych włoskich czasowników, które w połączeniu z różnymi przyimkami, otrzymają inne znaczenie. Wbrew pozorom (?) nie są to bardzo wyszukane połączenia, nie jest to artykuł dla gramatycznych geeków i italianistów (a przynajmniej nie tylko!). Są to wyrażenia, których użyjemy na co dzień mówiąc i pisząc po włosku.

Nie jest to zestawienie wszystkich możliwych połączeń danego czasownika z przyimkami. Są to przykłady, gdzie w jednej konstrukcji, podmiana przyimków sprawi, że zmieni się znaczenie wyrażenia (czyli pomiędzy finire di + bezokolicznik i finire a + bezokolicznik, ale już nie między finire di + bezokolicznik a finire in + miejsce). Nie piszę też o różnicach bardzo oczywistych, które wynikają z najczęstszego znaczenia samego przyimka. Dlatego mówię o parlare a/di qualcuno, ale już uznaję za oczywiste, że wiemy co oznacza parlare con qualcuno. Nie piszę też o przyimkach, które są częścią całych wyrażeń i wprowadzają np. sposób: parlare ad alta voce.

Listę włoskich czasowników z przyimkami, ich znaczeniem i przykładem, z teorią na temat zaimków dopełnienia i partykuł znajdziesz w moim e-booku Un giro per i verbi Przewodnik po włoskich czasownikach: https://wloskielove.myspoton.pl/sklep/un-giro-per-i-verbi-przewodnik-po-swiecie-wloskich-czasownikow/

Pensare a/di/per

Różnica w użyciu przyimków a i di wraz z czasownikiem pensare, myśleć, jest bardzo widoczna w zdaniach pytających, bo zmienia się ich szyk i skład, więc w większości przypadków powinniśmy się domyśleć z kontekstu, o czym mowa. Problem jest zazwyczaj z samodzielnym użyciem i jest to problem bardzo powszechny wśród uczniów.

[highlight color=”yellow”] Pensare a qualcuno [/highlight] – oznacza myśleć o kimś, rozmyślać. Na różne sposoby, że jest, że był, że ma problem, że trzeba do niego zadzwonić.

[highlight color=”yellow”] Pensare di qualcuno [/highlight] – tu można myśleć o kimś dobrze, albo źle, albo coś w ogóle. Tą konstrukcją wyrażamy swoją ocenę: jest fajny, niefajny, trudny, ładny.

Widać to przejrzyście w pytaniach:

[highlight color=”yellow”] A chi pensi? [/highlight] – o kim (tak siedzisz) i rozmyślasz? Albo o kim myślisz, żeby go wziąć na świadka? Albo kogo masz na myśli?

[highlight color=”yellow”] Penso a te [/highlight]- myślę o tobie

[highlight color=”yellow”] Cosa pensi di lui? [/highlight] – co o nim myślisz? Jak go oceniasz?

[highlight color=”yellow”] Non pensare male di me [/highlight] – nie myśl o mnie źle

Jeśli qualcuno zamienimy na qualcosa, to będziemy mieć dokładnie ten sam efekt:

[highlight color=”yellow”] Pensi ancora a questa situazione? [/highlight] – myślisz jeszcze o tej sytuacji, o tym, co się stało?

[highlight color=”yellow”] Cosa pensi di questo vestito? [/highlight] – co myślisz o tej sukience?

Z powyższego wynika użycie odpowiednich partykuł:

[highlight color=”yellow”] Ci pensi ancora? [/highlight]- jeszcze o tym myślisz?

[highlight color=”yellow”] Cosa ne pensi? [/highlight] – co o tym myślisz?

Pensare per qualcuno natomiast będzie oznaczać „myśleć za kogoś”:

[highlight color=”yellow”] non posso pensare sempre per gli altri [/highlight] – nie mogę zawsze myśleć za innych

Chicca! Przez to, że pensare a qualcosa może także oznaczać, dokładnie jak po polsku, pomyśleć o czymś w sensie: zająć się czymś, wziąć coś na siebie, zdanie ci pensi tu? będzie najczęściej oznaczać ty się tym zajmiesz? Podobnie rzecz się może mieć z czasownikiem w bezokoliczniku: ci penso io a farlo sparire – już ja się tym zajmę, żeby on zniknął.

Bardzo możliwe, że przyimek di w połączeniu z pensare nasuwa się tak często i nieznośnie, bo często używamy konstrukcji

[highlight color=”pink”] pensare + di + bezokolicznik [/highlight] żeby powiedzieć, że myślimy/chcemy coś zrobić. Mówimy o sytuacji, kiedy podmiot w zdaniu nadrzędnym (io penso, lui pensa), jest tożsamy z podmiotem w zdaniu podrzędnym (vado in vacanza, è bello). Takie dwa zdania z tożsamym podmiotem łączymy za pomocą przyimka di i używamy bezokolicznika:

[highlight color=”pink”] penso di andare in vacanza [/highlight] – myślę, że pojadę na wakacje

[highlight color=”pink”] lui pensa di essere bello [/highlight] – on myśli, że jest piękny

We wpisie o partykule ci przeczytasz dlaczego mówi się ci penso w znaczeniu „myślę o nim”, ale już nie można powiedzieć ci dico

Dire a/di

Podobnie, jak z pensare: przyimek a wskazuje kierunek naszych słów (wcześniej były to myśli), a przyimek di wprowadzi nam temat, który poddajemy ocenie.

[highlight color=”yellow”] Dire a qualcuno [/highlight] – powiedzieć coś komuś

[highlight color=”yellow”] Dire di qualcuno [/highlight] – powiedzieć o kimś, coś, źle lub dobrze. Zazwyczaj wystąpi w pytaniach w stylu „co powiesz o..?” przez to, że argument dyskusji najnaturalniej wprowadzamy czasownikiem parlare.

W takim razie:

[highlight color=”yellow”] Dico a Marta che domani non possiamo venire [/highlight] – powiem Marcie, że jutro nie możemy przyjść

[highlight color=”yellow”] Cosa dici del mio nuovo ragazzo? [/highlight] – co powiesz o moim nowym chłopaku?

Z tego wynika również takie użycie zaimków i partykuł:

[highlight color=”yellow”] Glielo dico dopo [/highlight] – powiem mu to później

[highlight color=”yellow”] Cosa ne dici?[/highlight] – co o tym myślisz?

Parlare a/di/per

Znów bardzo podobnie do pensare i dire, z tą różnicą, że parlare di będzie nam wprowadzało temat dyskusji, a nie temat poddawany ocenie.

Nie możemy więc zapytać cosa parli di questa situazione, możemy natomiast zapytać

[highlight color=”yellow”] Di cosa parli?[/highlight] – o czym mówisz?

[highlight color=”yellow”] Sto parlando di Marco [/highlight] – mówię o Marco

Przyimek a, jak powyżej, wprowadzi nam osobę, do której kierujemy nasze słowa:

[highlight color=”yellow”] A chi parli? [/highlight] – do kogo mówisz?

[highlight color=”yellow”] Parlo a Marco [/highlight] – mówię do Marco

Parlare per qualcuno to, analogicznie do pensare per qualcuno, mówienie za kogoś:

[highlight color=”yellow”] parla per te![/highlight] – mów za siebie!

Finire di/a/con

Przy czasowniku finire powinien nam się automatycznie nasuwać przyimek di, a w jego opozycji czasownik cominciare wraz z przyimkiem a:

Quando finisci di scrivere questo articolo? – kiedy skończysz pisać ten artykuł?

Ho appena cominciato a scriverlo – dopiero co zaczęłam go pisać

Więc 

[highlight color=”yellow”] finire di fare qualcosa [/highlight]

oznacza „kończyć coś robić” i to w tym kontekście użyjemy go najczęściej.

Szkoda się tu mylić, bo to czasowniki bardzo często używane, a opozycja jest dość jasna (a: otwieram się na coś, w stronę czegoś; di: odcinam się od czegoś), widoczna też w przypadku synonimów: smettere di fare qualcosa (przestawać coś robić), iniziare a fare qualcosa (zaczynać).

Pomyłka zresztą będzie dość poważna jeśli weźmiemy pod uwagę, że finire a fare qualcosa będzie miało całkowicie inne znaczenie.

[highlight color=”yellow”] Se non vai a scuola finisci a fare il lavapiatti [/highlight]- oznacza jeśli nie będziesz chodził do szkoły, skończysz na zmywaku.

Praktycznie to samo możemy wyrazić z użyciem zaimków con i per:

Finisco col fare il lavapiatti – skończę na zmywaku

Finirò per fare tutto da solo– skończy się tak, że będę musiał to wszystko zrobić sam

O ile finire razem z przyimkami con i per widnieją w słownikach (czasem z komentarzem, że per jest gorsze), tak tej opcji z a zwyczajnie tam nie ma. Zaczęłam się zastanawiać, czy to nie jakieś użycie jedynie kolokwialne, ale ostatecznie z dyskusji na forum językowym wyłuskałam informacje, które stworzyły mi ładną całość:

• w przypadku finire a fare qualcosa mówimy o lądowaniu w jakimś miejscu (nieprzyjemnym), w którym robimy coś nieprzyjemnego, nie do końca z naszej woli. W czasach złożonych użyjemy tu posiłkowego essere:

[highlight color=”yellow”] sono finito (in un posto) a fare un lavoro che non mi piace [/highlight]

– skończyłem (w pewnym miejscu) wykonując pracę, której nie lubię

• w przypadku finire con/per fare qualcosa kończymy pewną akcję na innej, ale nie musi być to nacechowane negatywnie, a w czasach złożonych używamy posiłkowego avere:

ho finito per fare tutto da sola – skończyło się tak, że zrobiłam wszystko sama

[highlight color=”yellow”] ho finito col chiedermi cosa sarebbe successo se… [/highlight]

– skończyło się tak, że zacząłem się zastanawiać co by się stało, gdyby…

Credere a/in

Wbrew pozorom nie będziemy obu zdań (credere a qualcuno i credere in qualcuno) zawsze tłumaczyć jako wierzyć w. Natomiast specjalnie skupiam się tutaj na osobach, ponieważ credere a Marta i credere in Marta nie jest wymienne i oznacza dwie różne rzeczy. Znowu niżej piszę o przypadkach, które umykają jasnym podziałom i gdzie w praktyce te przyimki są używane zamiennie.

Przyimek a często wprowadzi nam celownik i odpowiedź na pytanie komu? 

[highlight color=”yellow”] credi a Marta? [/highlight] – wierzysz Marcie? = [highlight color=”yellow”] credi a quello che dice Marta? [/highlight] – wierzysz w to, co mówi Marta?

[highlight color=”yellow”] credo a te e non a Marta [/highlight] – wierzę tobie, a nie Marcie

 Credere a będzie więc miało często znaczenie wierzyć w to, co coś lub ktoś mówi.

Credere in będziemy częściej tłumaczyć na wierzyć w i będziemy mieć na myśli czyjeś istnienie lub jego siły, możliwości.

[highlight color=”yellow”] credo in Dio [/highlight] – wierzę w Boga = [highlight color=”yellow”] credo nell’esistenza di Dio [/highlight]- wierzę w istnienie Boga

[highlight color=”yellow”] credo in Marco [/highlight] – wierzę w Marco, np. że da radę

[highlight color=”yellow”] credo in te [/highlight] – wierzę w ciebie

Niestety ten podział nie jest tak prosty, bo słownikowo credere alle fate i credere nelle fate (wierzyć we wróżki), czy credere all’oroscopo i credere nell’oroscopo mogą być jednakowo użyte. Język nie jest tak precyzyjny jak byśmy tego chcieli. Możemy zrozumieć zdanie credo all’oroscopo = credo a quello che dice l’oroscopo – jako wiarę w to, co w horoskopie jest napisane. Ale wg Treccani, używamy przyimka

[highlight color=”pink”] a albo in kiedy chcemy wyrazić w wiarę w czyjeś istnienie [/highlight]

, czy zaufanie, zawierzanie. Więc można by zrozumieć, że mogą zostać użyte wymiennie, bez zmiany znaczenia.

W praktyce natomiast wiara w coś o wymiarze religijnym (Bóg, piekło, zmartwychwstanie)

[highlight color=”yellow”] połączymy najczęściej z in[/highlight]

. Choć można też uznać, że credere a Dio wyraża wiarę, że to, co Bóg przykazuje, jest słuszne. Możemy jednak usłyszeć (i przeczytać) credo a Babbo Natale, oraz credo in Babbo Natale, usłyszymy credo ai fantasmi oraz nei fantasmi, gdzie rozróżnienie „wiara w to, co mówi”, a „wiara w istnienie” nie znajduje zastosowania.

„

[highlight color=”pink”] Niebezpieczna” pomyłka grozi nam więc praktycznie tylko w przypadku osób (a Marta/in Marta, a te/in te). [/highlight]

Puntare su/a

Przy wyborze między przyimkami su i a w połączeniu z czasownikiem puntare, decydujemy o różnicy między „stawiać na” i „mierzyć w”.

Puntare su będzie w wielu przypadkach synonimem scommettere su (stawiać na coś), kiedy wykładamy swoje pieniądze, żeby założyć się, że coś wygra:

[highlight color=”yellow”] puntare su un cavallo [/highlight] – stawiać na jakiegoś konia

[highlight color=”yellow”] puntare su una carta [/highlight]- stawiać na jakąś kartę

W innych przypadkach będziemy mówić o zawierzaniu w coś, że pomoże nam dojść do jakiegoś celu, np:

[highlight color=”yellow”] alcuni ragazzi puntano sui soldi per conquistare una ragazza [/highlight] – niektórzy chłopcy wierzą, że pieniądze pomogą im zdobyć dziewczynę

Puntare su to więc stawianie czegoś (pieniędzy, sił, kart) na coś (co może dać nam korzyść), albo liczenie na to, że coś pomoże nam dojść do celu.

Puntare a qualcosa/a fare qualcosa będzie oznaczało zmierzanie w jakimś kierunku, mieć zamiar coś zrobić, chcieć coś otrzymać wykorzystując swoje zasoby. Wcześniej mieliśmy środki do celu, tu mamy wizję przyszłości.

[highlight color=”yellow”] Punto a ottenere quello che voglio [/highlight] – zamierzam otrzymać to, czego chcę

[highlight color=”yellow”] Punto al successo [/highlight] – jestem nastawiony na sukces, zamierzam go zdobyć

[highlight color=”yellow”] Punto alla vittoria [/highlight] – mierzę w zwycięstwo

Passare per/a

Pierwsze skojarzenie z passare to dla większości z nas passare per w znaczeniu „przechodzić/przejeżdżać przez”:

[highlight color=”yellow”] questo treno passa per Milano [/highlight] – ten pociąg przejeżdża przez Mediolan

… albo w znaczeniu „wstępować gdzieś”:

[highlight color=”yellow”] tornando a casa sono passato per un negozio [/highlight]- wracając do domu wstąpiłem do sklepu

Można jeszcze dodać, że passare per qualcuno (również w schemacie passare per + przymiotnik) oznacza „uchodzić za kogoś”:

lui vuole passare per una persona intelligente – chce uchodzić za inteligentną osobę

non voglio passare per cretino – nie chcę uchodzić za kretyna

Passare a qualcosa/qualcuno to natomiast „przechodzić do czegoś/kogoś”, na przykład zmieniając temat:

[highlight color=”yellow”] passiamo all’ordine del giorno [/highlight] – przechodzimy do porządku dziennego

[highlight color=”yellow”] adesso passiamo alla signora Rossi [/highlight] – teraz przejdźmy do pani Rossi

albo „przechodzić” w jakiś inny stan:

[highlight color=”yellow”] è passato dal riso al pianto [/highlight] – przeszedł ze śmiechu w płacz

albo „przechodzić” na inną stronę:

[highlight color=”yellow”] è passato alla fazione nemica [/highlight] – przeszedł na stronę wroga

Guardare in/a

Najczęściej używamy zwrotu guardare qualcosa/qualcuno – oglądać coś/kogoś.

Za pomocą przyimka in możemy dodatkowo wskazać kierunek i powiedzieć w co patrzymy (traktujemy tu in dość dosłownie):

[highlight color=”yellow”] guardare negli occhi [/highlight] – patrzeć w oczy

[highlight color=”yellow”] guardare nel vuoto [/highlight] – patrzeć w pustkę

Natomiast już guardare a qualcosa oznacza „uważać na coś, troszczyć się” (przyimek a wprowadza nam inne znaczenie):

[highlight color=”yellow”] guarda ai fatti tuoi! [/highlight] – lepiej zajmij się swoimi sprawami

[highlight color=”yellow”] guarda alla tua salute! [/highlight] – uważaj na swoje zdrowie

[highlight color=”yellow”] lui non guarda mai a spese [/highlight] – on nigdy nie przejmuje się wydatkami

---

Jeżeli masz jakieś spostrzeżenia dotyczące tego tematu zostaw swój komentarz, a jeśli uważasz ten artykuł za przydatny, to podziel się nim z innymi :) Jeżeli jesteś tutaj ponieważ szukasz różnych sposobów na naukę włoskiego online, to zerknij na tę stronę, aby zobaczyć jakie formy nauki oferuje Włoskielove!