Uwielbiam sufiksy. Kiedy, ucząc się swoich pierwszych języków, odkryłam, jak bardzo ułatwiają naukę, byłam wniebowzięta. Są logiczne i przewidywalne. Wystarczy znać jedno słowo, żeby domyśleć się wielu innych. Zapoznaj się z tymi najpopularniejszymi włoskimi sufiksami, a gwarantuję, że będzie ci łatwiej rozumieć i mówić po włosku!

– ato / ito / uto

To końcówki, które dodajemy do czasowników, aby utworzyć participio passato, czyli imiesłów czasu przeszłego. Participio passato służy nam do tworzenia wszystkich czasów złożonych we włoskim, a jako pierwszy poznajemy passato prossimo. Wystarczy, że odmienimy czasownik avere, albo essere przez odpowiednią osobę i w odpowiednim czasie i dodamy participio passato (np. ho cantato – śpiewałam).

Participio passato tworzy się przez odcięcie końcówki -are, -ere, albo -ire od bezokolicznika i podstawieniu odpowiednio końcówki -ato, -uto, albo -ito. Więcej o samym participio passato dowiesz się z tego wpisu.

To, co umyka wielu uczniom to fakt, że participio passato nie jest tylko i wyłącznie składową czasów przeszłych. To też coś, co po polsku nazywamy imiesłowem przymiotnikowym biernym, a po ludzku, to wszystkie takie przymiotniki jak: (z)robiony, (prze)czytany, znudzony, wys(y)łany, przygoto(wy)wany.

Możemy więc użyć participio passato jako składniowa czasu passato prossimo: ho fatto qualcosa (zrobiłem coś)

do utworzenia strony biernej: è stato fatto (zostało zrobione)

i po prostu jako przymiotnik: il progetto fatto l’anno scorso (projekt zrobiony rok temu), una cosa mai vista prima (rzecz nigdy wcześniej niewidziana).

Uwaga! Pamiętaj, że participio passato może wyglądać też trochę inaczej – jest tak w przypadku form nieregularnych, np. mettere – messo (Il vestito messo una volta sola – sukienka założona jeden raz).

– ante / ente

Ta końcówka dodana do bezokolicznika (po odcięciu -are/ere/ire) tworzy nam imiesłów przymiotnikowy czynny, po włosku participio presente. Czyli już nie „(prze)czytany”, ale czytający. Możemy więc uznać, że w większości przypadków ante/ente = ący.

Participio presente tworzymy od czasownika:

credere – credente (wierzący), esigere – esigente (wymagający), provenire – proveniente (pochodzący), derivare – derivante (wynikający, pochodzący)

W języku włoskim, poprzez dodanie ante/ente tworzymy przede wszystkim przymiotniki: divertente, esigente, brillante

rzeczowniki: insegnante, cantante (nauczyciel, „uczący”, piosenkarz, „śpiewający”)

i rzadko, znacznie rzadziej, niż w języku polskim, używamy „ący” zamiast czasownika. Po polsku powiemy o dzieciach grających w piłkę, we włoskim w takim zdaniu nie użyjemy giocante. Takie użycie ante/ente spotkamy jedynie w języku biurokratycznym i tu też w przypadku ograniczonej liczby czasowników.

Znacznie naturalniejsze dla włoskiego będzie użycie che + czasownik (bambini che giocano).

– ando / endo

To odpowiednik naszego „ąc”, czyli giocando = grając, prendendo = biorąc. Po włosku to gerundio, czyli imiesłów przysłówkowy. Jego użycie we włoskim jest praktycznie analogiczne do tego, jakie znamy z języka polskiego. Możemy więc na przykład wyrazić za jego pomocą takie rzeczy jak:

Idąc do szkoły, zobaczyłam Marco = Andando a scuola ho visto Marco

Słuchałam muzyki myśląc o wakacjach = Ho ascoltato la musica pensando alla vacanza

Wiedząc jak się sprawy mają, nie chciałam nic mówic = Sapendo come stavano le cose, non ho voluto dire niente

Wśród moich lekcji z Fundamentów włoskiego, dostępna jest lekcja o Gerundio; Poznasz z niej wszystkie zastosowania gerundio passato i gerundio presente, poznasz konstrukcję pur + gerundio, stare + gerundio i różnicę między stare + gerundio a stare + per + bezokolicznik KLIKNIJ ŻEBY KUPIĆ NAGRANIE LEKCJI O GERUNDIO

– abile / ibile / evole

Sam przymiotnik abile oznacza „zdolny do czegoś” i wierzę, że to ma coś wspólnego z tym sufiksem, który swoją drogą występuje w niemal identycznej formie w języku angielskim i w językach romańskich.

Weźmy za przykład przymiotnik „przetwarzalny”: po włosku to reciclabile, po angielsku recyclable, po francusku recyclable, po hiszpańsku reciclable.

Niemal każdy przymiotnik o końcówce -abile/ibile i dodatkowo -evole, będzie oznaczał, że „można z nim to zrobić”, „jest odpowiedni do zrobienia czegoś”.

Cantabile oznacza, że możemy to zaśpiewać. Mangiabile oznacza, że jest to jadalne. Pieghevole oznacza, że jest składane. Ten ostatni przykład pokazuje, że nie zawsze wystarczy odciąć końcówkę czasownika i dodać nasz sufiks. Podobnie jest z comprensibile (zrozumiały) czy bevibile (nadający się do picia).

– ata

Ta końcówka tworzy nam rzeczownik rodzaju żeńskiego, który wskazuje na jakąś akcję, na akt robienia czegoś. Zazwyczaj tworzymy taki rzeczownik od czasownika: una camminata, una passeggiata, una sbevazzata (popijawa);

W filmie o Fantozzim mamy też una pettinata (akt czesania się), una spazzolata (akt szczotkowania zębów);

Mamy też dwa popularne rzeczowniki z tą końcówką, które… wydają się pochodzić od innych rzeczowników: to spaghettata i pizzata. Te słowa oznaczają akt jedzenia spaghetti i pizzy (wg słownika: mangiata di spaghetti), ale drugim, chyba popularniejszym znaczeniem, jest „spotkanie podczas którego je się spaghetti/pizzę”. Podobnie jest ze słówkiem grigliata (od grigliare, grillować) – jako pierwsze znaczenie w słownikach ma produkty spożywcze, które można upiec na grillu, ale dziś to głównie spotkanie przy grillu.

– (a)mente

Dzięki tej końcówce będziemy tworzyć niektóre przysłówki (avverbi) czyli słówka, które odpowiadają na pytanie jak?

Tworzymy je od przymiotników (czasem tego nie widać, ale z reguły jest to przymiotnik w rodzaju żeńskim, czyli jeśli w podstawie kończy się na „o”, to musimy je zamienić na „a” i wtedy dodać końcówkę):

precoce – precocemente (przedwcześnie)

possibile – possibilmente (możliwie)

bello -> bella – bellamente (pięknie)

lento -> lenta – lentamente (wolno)

onesto -> onesta – onestamente (szczerze)

– oni

To kolejny, mniej znany przez uczniów, sposób na tworzenie niektórych przysłówków. Będziemy nimi wyrażać sposób, w jaki coś można robić.

Tym razem czasem dodajemy końcówkę do rzeczownika:

bocca – bocconi (głową w dół, dormire (a) bocconi – spać na brzuchu)

ginocchia – ginocchioni (na kolanach)

ale też do czasownika:

tastare – tastoni (po omacku)

saltellare – saltelloni (w podskokach)

gattonare – gattoni (na czworakach)

Wystarczy użyć samego słowa (np. camminare gattoni), ale tez często występują one w towarzystwie przyimka „a” (camminare a gattoni).

– tore / ista / aio

Te końcówki najczęściej będą nas naprowadzać na czyjś zawód, albo wykonawcę jakiejś czynności, ewentualnie urządzenie. -tore będzie czasem odpowiednikiem naszego -tor (kolonizator – colonizzatore).

Końcówkę -tore chętniej dodamy do czasownika:

lavorare – lavoratore (pracownik)

guidare – guidatore (kierowca)

contare – contatore (liczący, ale częściej licznik jako urządzenie)

(rodzaj żeński utworzymy przez zmianę -tore na -trice)

a końcówkę -ista do rzeczownika:

giornale – giornalista (dziennikarz)

dente – dentista (dentysta)

farmacia – farmacista (farmaceuta)

również końcówkę -aio dodajemy do rzeczownika. Ta końcówka wskazuje szczególnie na to, że ktoś sprzedaje daną rzecz:

forno – fornaio (piekarz)

giornale – giornalaio (gazeciarz)

benzina – benzinaio (pracownik stacji benzynowej)

– zione / tà / ezza / aggine / enza / anza

Wkładam tutaj do jednego worka sporo końcówek, ale chciałabym, żebyś kojarzyła je z rzeczownikami i to na dodatek zawsze rodzaju żeńskiego!

Na przykład:

Attenzione (uwaga), elettricità (elektryczność), tristezza (smutek), stupidaggine (głupota), dipendenza (uzależnienie), somiglianza (podobieństwo);

Niestety nie ma jednego schematu, dzięki któremu wiedzielibyśmy jak tworzyć te rzeczowniki, np. od przymiotników, ale po 1) znajomość końcówki już pomaga w zrozumieniu, po 2) możemy próbować – nawet jeśli nie trafimy, to z dużym prawdopodobieństwem Włoch nas zrozumie i poprawi.

Lubisz włoskie końcówki? Mylą ci się, czy są dla ciebie intuicyjne, łatwe do zapamiętania? Daj znać w komentarzach!