Typowo włoskie konstrukcje, o których milczą podręczniki | Far fare i farsi fare

Pewnie w każdym języku istnieją pewne „typowe” dla niego konstrukcje. I mimo że często jesteśmy w stanie zamienić je innymi wyrażeniami, innymi słowami to… te konstrukcje brzmią szczególnie naturalnie. I tak fammi sapere zabrzmi bardziej „włosko” od informami. Zadziwia mnie, że tak mało jest na ten temat materiałów dydaktycznych, postanowiłam więc to nadrobić! Na pewno rozmawiając z Włochem usłyszeliście chociaż raz jedno z tych wyrażeń: fammi sapere, fammi vedere… Na szczęście bardzo często rozumiemy je intuicyjnie, składamy dosłowne tłumaczenie „robić znać”, „robić widzieć” w logiczną całość i z kontekstu domyślamy się, że chodzi o danie znać i o pokazanie czegoś. Dziwi mnie jednak, że mimo że te konstrukcje są we włoskim naprawdę wszechobecne, to podręczniki do nauki włoskiego praktycznie na ten temat… milczą! Moglibyśmy uznać, że nie ma tu niczego skomplikowanego, do czasownika fare dodajemy dowolny bezokolicznik i mamy coś, co możemy tłumaczyć na „dać komuś coś zrobić”, „kazać komuś coś zrobić”, „sprawić, żeby ktoś coś zrobił”. Prawie. Wyróżniłam konstrukcję fare + bezokolicznik na trzy kategorie, które różnią się naturą czasownika (zwrotny lub nie), oraz dopełnieniem (bliższy lub dalszy). Te różnice wpływają na znaczenie naszej konstrukcji, oraz na sposób tworzenia zdań, szczególnie jeśli zaczynamy kombinować z zaimkami dopełnienia. Przyjrzyjmy się temu bliżej!

Słówko far to nic innego jak skrócony w wyniku apokopy czasownik fare; Przy odmianie przez osoby nie ma żadnej różnicy

1. Far fare qualcosa (a qualcuno)

Dzięki tej konstrukcji sprawiamy, że ktoś coś… zrobi, zobaczy, usłyszy, zrozumie. Dajemy komuś (a qualcuno, dopełnienie dalsze) coś do posłuchania, do zrobienia, do zobaczenia, do poznania. Ważne jest tutaj to „coś”, bo w kolejnej konstrukcji już tego nie ma!

far vedere qualcosa a qualcuno – sprawić, że ktoś coś zobaczy (pokazać coś komuś) far sentire qualcosa a qualcuno – sprawić, że ktoś coś usłyszy (dać coś komuś posłuchać/usłyszeć) far fare qualcosa a qualcuno – sprawić, że ktoś coś zrobi (dać komuś coś do zrobienia, kazać komuś coś zrobić) far sapere qualcosa a qualcuno – sprawić, że ktoś będzie coś wiedział (dać komuś o czymś znać, powiadomić o czymś kogoś)

Fakt, że mamy tutaj dopełnienie dalsze, a qualcuno, jest szczególnie ważne, bo w praktyce w takich zdaniach użyjemy bardzo często zaimków dopełnienia. Zaimki dopełnienia dalszego są następujące:

a me = mi

a te = ti

a noi = ci

a voi = vi

a lui = gli

a lei = le

a loro = gli

To oznacza, że powiemy: [highlight color=”yellow”] Fagli vedere![/highlight] – pokaż mu/im! [highlight color=”yellow”] Devo farti sentire una canzone[/highlight] – muszę dać ci posłuchać jednej piosenki [highlight color=”yellow”] Le hanno fatto fare gli straordinari[/highlight] – dali jej do zrobienia nadgodziny [highlight color=”yellow”] Fammi sapere![/highlight] – daj mi znać! W konstrukcji far fare qualcosa a qualcuno, możemy podmienić drugie fare jakimkolwiek bezokolicznikiem, który będzie się łączył z jakimś qualcosa, czyli dopełnieniem bliższym (będzie to czasownik tzw. przechodni). Czyli za każdym razem, kiedy będziemy mogli dać coś komuś do… Może to być: far mangiare la pasta al bambino (sprawić, żeby dziecko zjadło makaron), far studiare la grammatica agli studenti (kazać studentom uczyć się gramatyki), far ricordare dei bei momenti alla ragazza (przypominać dziewczynie piękne chwile);

Nie istnieje jedno dobre tłumaczenie konstrukcji far fare. Może to być: kazać, pozwolić, dać, sprawić, zmusić – tłumaczenie będzie zależało od kontekstu. Można by rozróżniać konstrukcje far fare i lasciar fare, ale są one często synonimiczne lub prawie.

2. Far fare (qualcuno)

W tym przypadku również sprawiamy, że ktoś coś zrobi, ale używamy tutaj czasowników nieprzechodnich, czyli takich, które nie łączą się z dopełnieniem bliższym (qualcosa). To oznacza, że nie wykonujemy na czymś czynności, tylko po prostu (leggere to czasownik przechodni, bo możemy czytać coś, qualcosa, uscire to czasownik nieprzechodni, bo nie możemy czegoś wyjść); Przez to osoba, której każemy, lub pozwalamy coś zrobić, nie jest wprowadzana przez przyimek a, ale bezpośrednio (qualcuno zamiast ~~a qualcuno~~).

far entrare qualcuno – sprawić, żeby ktoś wszedł, wpuścić kogoś far lavorare qualcuno – sprawić, żeby ktoś pracował, dać mu pracę lub coś do roboty far sentire qualcuno (in qualche modo) – sprawić, żeby ktoś się jakoś poczuł far sorridere qualcuno – sprawić, że ktoś się uśmiechnie far parlare qualcuno – pozwolić komuś mówić

Fakt, że mamy tu qualcuno wprowadzone przez dopełnienie bliższe sprawia, że skorzystamy z poniższych zaimków: io – mi tu – ti lui – lo lei – la noi – ci voi – vi loro (r. poj.) – li loro (r. ż.) – le Czyli nasze zdania z użyciem zaimków mogą wyglądać tak: [highlight color=”yellow”] Fallo entrare! [/highlight] – daj mu wejść! [highlight color=”yellow”] La fai stare bene[/highlight] – sprawiasz, że jest szczęśliwa [highlight color=”yellow”] Fateli lavorare![/highlight] – zagońcie ich do pracy! [highlight color=”yellow”] Falla smettere! [/highlight] – spraw, żeby przestała!

3. Farsi fare qualcosa (da qualcuno)

W tej sytuacji sprawiamy, że ktoś dla nas coś robi. Nie obcinamy sobie sami włosów, dajemy je do ścięcia fryzjerowi. Nie naprawiamy sobie sami samochodu, dajemy go komuś do naprawy. To są typowe przykłady z życia, ale za pomocą tej konstrukcji możemy innym zlecić cokolwiek, co nam przyjdzie do głowy.

Farsi tagliare i capelli – dać sobie obciąć włosy Farsi fare un massaggio – dać sobie zrobić masaż Farsi pagare – dać sobie zapłacić, sprawić, żeby ktoś nam zapłacił Farsi riparare la macchina – dać komuś samochód do naprawy Farsi scrivere il rapporto da un collega – sprawić, że kolega z pracy napisze za nas raport

Tutaj już nie musimy się przejmować zaimkami dopełnienia, będziemy za to odmieniać si, „się”, z czasownika zwrotnego farsi przez osoby: [highlight color=”yellow”] Mi faccio fare un massaggio[/highlight] – daję sobie zrobić masaż [highlight color=”yellow”] Fatti pagare di più! [/highlight] – spraw, żeby płacili ci więcej! [highlight color=”yellow”] Ci siamo fatti riparare la macchina da un meccanico[/highlight] – daliśmy samochód do naprawy do mechanika [highlight color=”yellow”] Fatevi scrivere questo rapporto da qualcun altro[/highlight] – niech ten raport napisze za was ktoś inny