Mamy tu kociary, psiary, albo kogoś kto kiedykolwiek miał jedno z tych zwierząt? Nawet jeśli nie lubisz i nie masz, może warto umieć powiedzieć po włosku „mam alergię”, albo „kuweta śmierdzi”? To wpis dla wszystkich, bomba słownictwa o kocim i psim świecie!

Zacznijmy od wprowadzenia: o czym w ogóle mówimy? Il gatto (kot) i il cane (pies) to zwierzątka domowe, gli animali domestici, nazywane też animali da compagnia (towarzyszące) albo animali d’affezione. Może kogoś zainteresuje, jak się mówi „ssak mięsożerny”, to mammifero carnivoro. Koty należą do kotowatych (i felini), a psy to psowatych (i canidi). Felino to też przymiotnik oznaczający „koci”, natomiast „psi” to canino. Nie mylić ze słówkiem il canile, to schronisko dla zwierząt.

Il gatto – kot po włosku

Od tego słowa mamy zdrobnienie: il gattino, zgrubienie: il gattone, oraz wersję żeńską: la gatta. Od tego słówka mamy czasownik gattonare, które może odnosić się do zwierząt, które pełzają po podłodze podczas polowania na ofiarę, oraz może odnosić się do dzieci, które pełzają zanim nauczą się chodzić.

Potocznie kota nazywa się il micio (albo la micia), a od tego mamy zdrobnienia: il micino, il micetto, oraz zgrubienia: il micione.

Mnie się kotki przede wszystkim kojarzą z dźwiękami jakie wydają. „Miauczeć” to po włosku miagolare, albo fare miao. Co ciekawe, czasownika miagolare można też użyć w odniesieniu do ludzi, kiedy śpiewają coś niepewnym, słabym głosem, albo kiedy narzekają (przestań miauczeć!).

Najmilszym dźwiękiem jest chyba mruczenie, po włosku określimy to wyrażeniem fare le fusa, albo czasownikiem ronfare.

Na syczenie znalazłam czasownik soffiare (normalnie oznacza „dmuchać”), albo sibilare.

Koty kojarzą się też z pazurkami :) Le unghie to ogólnie paznokcie, i w kontekście kota znajdziemy je w wyrażeniu farsi le unghie (drapać jakiś mebel), natomiast pazury to gli artigli. Możemy oczywiście też użyć czasownika grattare, albo graffiare drapać.

Inną aktywnością kotów jest polowanie (la caccia), i polować na coś to cacciare, możemy też powiedzieć „gonić”: rincorrere, albo inseguire.

Z gadżetów dla kotów, przychodzą mi do głowy transporter, il transportino,  drapak, il tiragraffi,oraz kuweta la lettiera (do której wsypujemy piasek, la sabbietta). Na karmę mówimy zazwyczaj po prostu cibo per gatti, ewentualnie il mangime (dosł. karma). To chrupiące to i croccantini, a mokra karma to il cibo umido albo patè, albo scatolette (od nazwy opakowania, pudełka).

Powiedzenia z kotem w roli głównej:

Quando la gatta non c’è i topi ballano

Kiedy kota nie ma, myszy harcują

Gatta morta (również gattamorta)

dosł. martwa kotka; oznacza osobę z zewnątrz miłą i potulną, która ukrywa swój prawdziwy charakter

Fare la gattamorta

Udawać, że się o czymś nic nie wie, żeby później zareagować w odpowiednim momencie

Essere cane e gatto albo andare d’accordo come cane e gatto

Ciągle się kłócić

Quattro gatti

Mało ludzi, mówimy np. że w barze c’erano quattro gatti – było mało ludzi

avere una gatta da pelare

mieć trudny problem do rozwiązania (pelare – obierać ze skóry)

C’era una volta una gatta
Che aveva una macchia nera sul muso (pyszczek)
E una vecchia soffitta vicino al mare
Con una finestra a un passo dal cielo blu

Se la chitarra suonavo
La gatta faceva le fusa ed una
Stellina scendeva vicina, vicina
Poi mi sorrideva e se ne tornava su

Il cane – pies po włosku

Il cane, albo il cagnolino, il cagnetto piesek, pieseczek. La cagna to suczka. Szczenię, ale też kocię i młode innych ssaków to il cucciolo. To też popularne pieszczotliwe określenie na ukochanego (a może częściej na ukochaną: cucciola). Mówi się też tak o młodych, niedoświadczonych osobach :)

Pies, podobnie jak kot, może być różnej rasy (la razza), ale trochę lepiej je znam, więc się na nich skupię :) Przede wszystkim mamy kundelka, czyli il bastardino (dosł. mały bękart, il bastardo). Tak się mówi na co dzień, ale oficjalny termin to il cane meticcio (mieszaniec), można też użyć słówka un incrocio (dosł. skrzyżowanie) i dodać między czym i czym, np. tra un bassotto e un pit bull (między jamnikiem i pit bullem, zmyślam teraz).

• il bassotto – jamnik
• il barbone – pudel (dziwne, ale il barbone to też „menel”)
• il pastore tedesco (pełna nazwa to il cane da pastore tedesco) – owczarek niemiecki
• il maltese – maltańczyk
• il carlino – mops
• il levriero – chart
• il bovaro – pies pasterski
• il bracco – wyżeł
• il dalmata – dalmatyńczyk
• il mastino – mastif

Podałam rasy, których nazwy są zwłoszczone, większość innych pochodzą z angielskiego;

Psy już bardziej niż koty kojarzą mi się z tresurą (l’addestramento) i nauką komend (i comandi). Siad! to po włosku seduto!; leżeć! to terra! (dosł. ziemia); a zostań! to resta!; noga! to po włosku „stopa” czyli piede!

Na aport można powiedzieć il riporto, aportować riportare (czyli po prostu przynieść z powrotem), przy czym rzucając coś nie krzyczy się jak u nas „aport” tylko raczej cerca! (szukaj!), a dopiero potem riporta! (odnieś!).

Gadżety jakie kupujemy psom to na pewno il collare (obroża) i il guinzaglio (smycz). Uczymy też psy chodzić na smyczy: camminare al guinzaglio. Czasem trzeba użyć kagańca (la museruola), słówko które pewnie pochodzi od il muso, pysk. Pies ma też swoje posłanie (la cuccia) i masę zabawek (i giocattoli, i giochi), które mogą aportować, ale też gryźć (mordere), czy żuć (masticare).

Przy okazji czasownika mordere, przychodzi mi na myśl jego wariacja: mordicchiare, mówimy tak o zwierzętach, które nie gryzą nas mocno i z agresją, ale łapią lekko zębami w celu zabawy.

Zostają nam jeszcze dźwięki wydawane przez pieski, jak na przykład szczekanie (l’abbaiata, abbaiare), ujadanie (il guaito, guaire), skomlenie (il mugolio, mugolare), warczenie (il ringhio, ringhiare), wycie (l’ululato, ululare);

Typowe zachowanie psów to także radosne witanie się z właścicielem, które Włosi określają wyrażeniem fare le feste. Z pieskiem też wychodzimy na spacer i tutaj możemy powiedzieć to na kilka sposobów, ale słówko „wyprowadzać” nie istnieje i ciągle niepoprawne jest popularne na Sycylii uscire il cane. Możemy powiedzieć portare fuori il cane, uscire con il cane, andare a fare una passeggiata con il cane itp.

Powiedzenia z psem w roli głównej:

da cani

bardzo źle

morire come un cane

umierać w samotności

fa un freddo cane

jest bardzo zimno

solo come un cane

sam jak pies

Będziecie używać tych słówek? Dodalibyście coś od siebie? Koniecznie prześlijcie ten artykuł znajomym kociarom i psiarom, które uczą się włoskiego! :)